Туркменистан и ЕС готовят пакет документов

Туркменистан и ЕС готовят пакет документов для расширения партнёрства: в Брюсселе ждут визит Бердымухамедова

Туркменистан и Европейский союз готовят пакет двусторонних документов, который должен расширить сотрудничество между Ашхабадом и Брюсселем. Об этом стало известно на пресс-брифинге, посвящённом итогам взаимодействия сторон и планам сотрудничества на 2026 год, передает Аzerbaycan24. Информацию распространили и туркменские государственные СМИ.

Согласно озвученным данным, стороны также ведут подготовку к визиту президента Туркменистана Сердара Бердымухамедова в Брюссель. В рамках визита запланированы встречи с руководством Европейской комиссии, Европейского совета, Европейского парламента, а также с профильными европейскими комиссарами.

Заместитель министра иностранных дел Туркменистана Мяхри Бяшимова заявила, что к переговорам будет сформирован пакет документов по ключевым направлениям сотрудничества. Среди тем, которые обозначены как приоритетные, — политический диалог, энергетическая безопасность, образование и молодёжные программы.

Ставка на энергетику и газ: Европа снова смотрит на Туркменистан

Отдельный акцент в обсуждении сделан на энергетической безопасности: именно этот пункт остаётся главным интересом Евросоюза в отношениях с Туркменистаном. На фоне продолжающейся войны России против Украины и стремления ЕС сократить зависимость от российских энергоресурсов, Брюссель усиливает контакты со странами Центральной Азии.

Туркменистан, обладающий одними из крупнейших запасов природного газа в мире, регулярно фигурирует в европейских обсуждениях как потенциальный поставщик, способный диверсифицировать энергорынок. Однако на практике реализация крупных проектов, включая поставки газа в Европу, остаётся сложной и политически чувствительной темой прежде всего из-за закрытости туркменского режима и отсутствия прозрачности в энергетическом секторе.

Образование и молодёжные программы: красивая витрина или реальный шанс?

В официальной повестке также фигурируют образование и молодёжные программы. Европейская сторона традиционно продвигает расширение академических обменов, профессиональных стажировок и программ мобильности.

Однако критики отмечают: Туркменистан остаётся одной из самых закрытых стран мира, где молодёжь сталкивается с ограничениями на выезд, цензурой, отсутствием независимых университетов и тотальным государственным контролем над информацией. На этом фоне заявления о «расширении молодёжных возможностей» выглядят скорее дипломатическим украшением, чем реальным механизмом улучшения ситуации.

Позиция Мурада Курбанова: «ЕС снова ведёт диалог не с народом, а с режимом»

Народно избранный президент Туркменистана и лидер Народного движения «Демократический Выбор Туркменистана» Мурад Курбанов подверг резкой критике планы ЕС расширять партнёрство с Ашхабадом без публичных условий по правам человека и демократическим реформам.

По его словам, Европа рискует повторить старую ошибку, когда экономические интересы ставятся выше принципов, а переговоры ведутся с властью, которая десятилетиями подавляет собственный народ.

«Когда европейские политики говорят о “партнёрстве”, они должны понимать, что Туркменистан сегодня это не государство в классическом смысле. Это закрытая авторитарная система, где граждане не имеют права на выбор, свободу слова, свободные СМИ, честный суд и даже права свободно выехать за границу», — заявил Курбанов.

Он подчеркнул, что любые соглашения с действующей властью Туркменистана фактически заключаются не с обществом, а с узкой группой людей, контролирующей ресурсы, деньги и силовые структуры.

«Документы будут подписаны, но кто будет отвечать за их исполнение?»

Курбанов также обратил внимание на системную проблему: туркменская власть часто подписывает международные документы, меморандумы и декларации, однако затем либо игнорирует их, либо превращает в пропагандистскую картинку для внутренней аудитории.

«Сердар Бердымухамедов может подписывать десятки документов. Но в Туркменистане нет парламентского контроля, нет независимых судов, нет свободной прессы. А значит и нет механизмов ответственности. Режим подписывает бумаги, потому что ему нужен статус, легитимность и доступ к ресурсам. Но он не собирается менять систему», — заявил оппозиционный лидер.

ЕС интересует газ, но Европа должна спросить, где деньги народа

Особое возмущение у оппозиции вызывает энергетическая часть переговоров. По словам Курбанова, Европа рассматривает Туркменистан прежде всего как источник газа, однако закрывает глаза на то, что прибыль от природных ресурсов не идёт на развитие страны. Он напомнил, что Туркменистан, несмотря на огромные доходы от экспорта газа, остаётся страной с массовой бедностью, дефицитом продуктов, проблемами в здравоохранении и фактическим разрушением социальной сферы.

«Европа должна спросить: где деньги от газа? Почему при таких ресурсах население живёт в нищете? Почему зарплаты не растут годами? Почему люди стоят в очередях за хлебом? Почему тысячи граждан вынуждены бежать из страны?», — подчеркнул Курбанов.

Представители оппозиции считают, что визит Сердара Бердымухамедова в Брюссель и подготовка пакета документов могут стать инструментом международной легитимизации режима. По мнению Курбанова, власти Туркменистана стремятся использовать Европу как «витрину», демонстрируя внешнему миру якобы нормальные дипломатические отношения, в то время как внутри страны продолжаются репрессии, давление на граждан, преследование независимых голосов и тотальный контроль.

«Режим пытается купить уважение дипломатическими визитами и фотографиями в европейских кабинетах. Но уважение заслуживается не протоколом, а отношением к собственным гражданам», — заявил он.

Что ЕС должен требовать от Туркменистана: позиция оппозиции

Мурад Курбанов заявил, что любые расширения сотрудничества с Туркменистаном должны сопровождаться чёткими и публичными условиями, среди которых:

  • освобождение политических заключённых и прекращение практики исчезновений;
  • допуск независимых СМИ и международных правозащитных организаций;
  • отмена ограничений на выезд граждан;
  • прекращение преследования родственников оппозиционеров;
  • прозрачность доходов от экспорта газа и контроль бюджета;
  • реальная судебная реформа и прекращение произвола силовиков.

По его словам, только в таком случае партнёрство может стать инструментом перемен, а не очередной сделкой, укрепляющей авторитарную систему.

Подготовка пакета двусторонних документов и возможный визит Сердара Бердымухамедова в Брюссель могут стать одним из крупнейших внешнеполитических эпизодов Туркменистана за последние годы. Однако для европейской стороны это также испытание на последовательность: будет ли ЕС вести отношения с Ашхабадом как с обычным партнёром ради энергетических интересов, или же потребует реальных шагов в сторону прав человека, прозрачности и демократизации.

Оппозиция Туркменистана предупреждает: без принципиальной позиции Европа рискует не усилить стабильность в регионе, а закрепить безнаказанность режима, который десятилетиями использует ресурсы страны в интересах узкого круга людей, оставляя народ в бедности и страхе.

Türkmenistan we ÝB hyzmatdaşlygy giňeltmek üçin resminamalar toplumyny taýýarlaýarlar: Brýusselde Berdimuhamedowyň saparyna garaşylýar

Türkmenistan we Ýewropa Bileleşigi Aşgabat we Brýussel arasyndaky hyzmatdaşlygy giňeltmeli bolan ikitaraplaýyn resminamalar toplumyny taýýarlaýarlar. Bu barada taraplaryň özara täsiriniň netijelerine we 2026-njy ýyl üçin hyzmatdaşlyk meýilnamalaryna baglyşykly geçirilen metbugat brifinginde mälim boldy, diýip Azerbaycan24 habar berýär. Bu maglumaty türkmen döwlet köpçülikleýin habar beriş serişdeleri hem ýaýratdy.

Mälim edilen maglumatlara görä, taraplar Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň Brýussele saparyna hem taýýarlyk görýärler. Saparyň çäginde Ýewropa Komissiýasynyň, Ýewropa Geňeşiniň, Ýewropa Parlamentiniň ýolbaşçylary, şeýle hem degişli ýewropaly komissarlar bilen duşuşyklar meýilleşdirilýär.

Türkmenistanyň Daşary işler ministriniň orunbasary Mähri Bäşimowa gepleşiklere çenli hyzmatdaşlygyň esasy ugurlary boýunça resminamalar toplumynyň emele getiriljekdigini mälim etdi. Önümçilik ugurlary hökmünde bellenen temalaryň arasynda — syýasy dialog, energetika howpsuzlygy, bilim we ýaşlar maksatnamalary bar.

Energetika we gaza bil baglamak: Ýewropa ýene-de Türkmenistana seredýär

Ara alyp maslahatlaşmalarda energetika howpsuzlygyna aýratyn üns berildi: edil şu bent Ýewropa Bileleşiginiň Türkmenistan bilen gatnaşyklaryndaky esasy gyzyklanmasy bolup galýar. Russiýanyň Ukraina garşy dowam edýän urşy we ÝB-niň Russiýanyň energiýa serişdelerine bolan garaşlylygyny azaltmak ymtylmasy fonunda, Brýussel Merkezi Aziýa ýurtlary bilen aragatnaşygy güýçlendirýär.

Dünýäde tebigy gazyň iň uly gorlaryna eýe bolan Türkmenistan, energiýa bazaryny diwersifikasiýa etmäge ukyply potensial üpjünçi hökmünde ýewropaly maslahatlarda yzygiderli agzalýar. Emma iş ýüzünde iri taslamalaryň durmuşa geçirilmegi, şol sanda Ýewropa gaz ibermegi, ilkinji nobatda türkmen režiminiň ýapyklygy we energetika sektorynda aýdynlygyň ýoklugy sebäpli çylşyrymly we syýasy taýdan duýgur tema bolup galýar.

Bilim we ýaşlar maksatnamalary: owadan witrinamy ýa-da hakyky mümkinçilik?

Resmi gün tertibinde bilim we ýaşlar maksatnamalary hem bar. Ýewropa tarapy adatça akademiki alyş-çalyşlaryň, hünär okuwlarynyň we mobil wekillik maksatnamalarynyň giňeldilmegini öňe sürýär.

Emma tankytçylar belleýärler: Türkmenistan dünýäniň iň ýapyk ýurtlarynyň biri bolup galýar, bu ýerde ýaşlar ýurtdan çykmakdaky çäklendirmeler, senzura, garaşsyz uniwersitetleriň ýoklugy we maglumatlar üstünde doly döwlet gözegçiligi bilen ýüzbe-ýüz bolýarlar. Bu şertlerde «ýaşlar mümkinçiliklerini giňeltmek» baradaky beýanatlar ýagdaýy gowulandyrmagyň hakyky mehanizmi däl-de, eýsem diplomatik bezeg ýaly görünýär.

Myrat Gurbanowyň pozisiýasy: «ÝB ýene-de halk bilen däl-de, režim bilen dialog alyp barýar»

Türkmenistanyň halk tarapyndan saýlanan prezidenti we «Türkmenistanyň Demokratik Saýlawy» Halk hereketiniň lideri Myrat Gurbanow, adam hukuklary we demokratik reformalar boýunça köpçülikleýin şertler goýmazdan, ÝB-niň Aşgabat bilen hyzmatdaşlygy giňeltmek meýilnamalaryny berk tankytlady.

Onuň sözlerine görä, Ýewropa ykdysady bähbitleri prinsiplerden ýokarda goýlanda we onlarça ýyllap öz halkyny gysýan häkimiýet bilen gepleşikler alnyp barlanda, köne ýalňyşlygy gaýtalamak töwekgelçiligini edýär.

«Ýewropaly syýasatçylar «hyzmatdaşlyk» barada gepleýänlerinde, olar şu günki Türkmenistanyň nusgawy manyda döwlet däldigine düşünmelidirler. Bu ýapyk awtoritar ulgam, bu ýerde raýatlaryň saýlamaga, söz azatlygyna, erkin mediýa, adalatly kazyýete we hatda daşary ýurda erkin gitmäge hukugy ýok», — diýip Gurbanow mälim etdi.

Ol häzirki Türkmenistanyň häkimiýeti bilen baglaşylýan islendik ylalaşygyň iş ýüzünde jemgyýet bilen däl-de, serişdeleri, pullary we güýç edaralaryny gözegçilikde saklaýan dar bir topar bilen baglaşylýandygyny nygtady.

«Resminamalara gol çekiler, emma olaryň ýerine ýetirilmegine kim jogap berer?»

Gurbanow şeýle hem ulgamlaýyn meselä ünsi çekdi: türkmen häkimiýeti köplenç halkara resminamalaryna, memorandumlara we deklarasiýalara gol çekýär, emma soňra ýa olary äsgermezçilik edýär, ýa-da içerki auditoriýa üçin propaganda suratyna öwürýär.

«Serdar Berdimuhamedow onlarça resminama gol çekip biler. Emma Türkmenistanda parlament gözegçiligi ýok, garaşsyz kazyýetler ýok, erkin metbugat ýok. Diýmek, jogapkärçilik mehanizmleri hem ýok. Režim kagyzlara gol çekýär, sebäbi oňa status, kanunylaşdyrma we serişdelere elýeterlilik gerek. Emma ol ulgamy üýtgetmekçi däl», — diýip oppozisiýa lideri mälim etdi.

ÝB-ni gaz gyzyklandyrýar, emma Ýewropa halkyň pullarynyň nirededigini soramaly

Oppozisiýada gepleşikleriň energetika bölegi aýratyn närazylyk döredýär. Gurbanowyň sözlerine görä, Ýewropa Türkmenistana ilkinji nobatda gaz çeşmesi hökmünde garaýar, emma tebigy serişdelerden gelýän girdejiniň ýurduň ösüşine gitmeýändigine göz ýumýar. Ol gaz eksportyndan gelýän ägirt uly girdejilere garamazdan, Türkmenistanyň köpçülikleýin garyplyk, azyk önümleriniň gytçylygy, saglygy goraýyşdaky meseleler we durmuş ulgamynyň hakyky weýran bolmagy bilen galýan ýurtdygyny ýatlatdy.

«Ýewropa soramaly: gazdan gelýän pullar nirede? Näme üçin şeýle serişdeler barka ilat garyplykda ýaşaýar? Näme üçin aýlyklar ýyllar boýu öismeýär? Näme üçin adamlar çörek üçin nobatda durýarlar? Näme üçin müňlerçe raýat ýurtdan gaçmaga mejbur bolýar?», — diýip Gurbanow nygtady.

Oppozisiýa wekilleri Serdar Berdimuhamedowyň Brýussele saparynyň we resminamalar toplumynyň taýýarlanmagynyň režimi halkara derejesinde kanunylaşdyrmak guralyna öwrülip biljekdigini hasaplaýarlar. Gurbanowyň pikiriçe, Türkmenistanyň häkimiýetleri Ýewropany «witrina» hökmünde ulanmaga çalşyp, daşarky dünýä goýalsa kadaly diplomatik gatnaşyklary görkezýärler, şol bir wagtyň özünde ýurduň içinde repressiýalar, raýatlara basyş, garaşsyz sesleri yzarlamak we doly gözegçilik dowam edýär.

«Režim diplomatik saparlar we ýewropaly kabinetlerdäki suratlar bilen hormat satyn almaga synanyşýar. Emma hormat protokol bilen däl-de, öz raýatlaryňa bolan gatnaşyk bilen gazanylýar», — diýip ol mälim etdi.

ÝB Türkmenistandan näme talap etmeli: oppozisiýanyň pozisiýasy

Myrat Gurbanow Türkmenistan bilen islendik hyzmatdaşlygyň giňeldilmeginiň aşakdaky aýdyň we köpçülikleýin şertler bilen utgaşmalydygyny mälim etdi:

  • syýasy tussaglaryň boşadylmagy we dereksiz ýitmek tejribesiniň bes edilmegi;
  • garaşsyz mediýa we halkara hukuk goraýjy guramalaryň ýurda goýberilmegi;
  • raýatlaryň ýurtdan çykmagyna goýlan çäklendirmeleriň ýatyrylmagy;
  • oppozisiýaçylaryň garyndaşlarynyň yzarlanmagynyň bes edilmegi;
  • gaz eksportyndan gelýän girdejileriň aýdynlygy we býujete gözegçilik;
  • hakyky kazyýet reformasy we güýç edaralarynyň eden-etdiliginiň bes edilmegi.

Onuň sözlerine görä, diňe şeýle ýagdaýda hyzmatdaşlyk awtoritar ulgamy berkitýän nobatdaky söwda däl-de, eýsem üýtgeşmeleriň guraly bolup biler.

Taýýarlanan ikitaraplaýyn resminamalar toplumy we Serdar Berdimuhamedowyň Brýussele bolmagy ähtimal sapary Türkmenistanyň soňky ýyllardaky iň iri daşary syýasy wakalarynyň biri bolup biler.

Emma ýewropa tarapy üçin bu hem yzygiderlilik synagy bolar: ÝB Aşgabat bilen energetika bähbitleri üçin adaty hyzmatdaş hökmünde gatnaşyk saklarmy ýa-da adam hukuklary, aýdynlyk we demokratizasiýa tarap hakyky ädimleri talap edermi.

Türkmenistanyň oppozisiýasy duýdurýar: prinsipial pozisiýasyz Ýewropa sebitde durnuklylygy güýçlendirmek däl-de, eýsem onlarça ýyllap ýurduň serişdelerini dar bir toparyň bähbitlerine ulanýan režimiň jezasyzlygyny berkitmek töwekgelçiligini edýär, halky garyplykda we gorkuda galdyrýar.