Депортационный центр в Турции не смог предоставить прокуратуре …

Депортационный центр в Турции не смог предоставить прокуратуре записи с камер по делу исчезновения туркменских блогеров

В деле о загадочном исчезновении туркменских блогеров Алишера Сахатова и Абдуллы Орусова, которое уже почти год вызывает обеспокоенность правозащитников и международных организаций, появился новый тревожный поворот. Депортационный центр в турецком городе Эдирне, где в течение нескольких месяцев содержались активисты, не смог предоставить прокуратуре записи с камер видеонаблюдения за ключевую дату их исчезновения. Как сообщил Туркменский Хельсинкский фонд по правам человека (THF), местное миграционное управление в ответ на запрос прокуратуры Эдирне заявило, что записи за 24 июля 2025 года — день, когда завершилось административное содержание иностранцев, включая Сахатова и Орусова, — недоступны. В официальном документе говорится, что система хранения видеозаписей в центре рассчитана лишь на шесть месяцев. Таким образом, на момент запроса прокуратуры доступ к архиву оказался утрачен. Этот ответ был дан после того, как прокуратура направила официальный запрос с требованием срочно предоставить видеоматериалы в рамках расследования возможного преступления против должностных лиц. Записи с камер могли бы пролить свет на последние часы пребывания блогеров в учреждении и помочь установить, что именно произошло в день их исчезновения.

Туркменский правозащитник Аннадурды Хаджиев считает, что отсутствие видеозаписей лишь усиливает подозрения в возможной попытке сокрытия правды. По его словам, ещё с первых дней после исчезновения блогеров действия администрации центра выглядели странно. В частности, Сахатов заранее предупреждал близких, что связь будет отключена якобы из-за ремонтных работ. При этом, как утверждают родственники, счета их телефонов были пополнены, и он намеревался выйти на связь сразу после освобождения. Кроме того, директор центра практически сразу после исчезновения блогеров ушёл в отпуск, что затруднило оперативный доступ адвокатов к видеозаписям. По словам Хаджиева, несмотря на наличие заместителя, записи не были предоставлены «по горячим следам». Также адвокатов неоднократно направляли в город Синоп, где, как позже выяснилось, блогеры не появлялись. Все эти обстоятельства, по мнению правозащитников, могут свидетельствовать о целенаправленном введении в заблуждение.

Судебные решения и исчезновение

Алишер Сахатов и Абдулла Орусов, проживавшие в Турции и активно критиковавшие власти Туркменистана через социальные сети, были задержаны в апреле 2025 года. Почти три месяца они находились в депортационном центре. В июне суд турецкого города Самсун постановил их выдворение, однако защита обжаловала решение. Уже 14 июля Конституционный суд Турции принял решение о приостановлении депортации. Тем не менее, уже 24 июля связь с блогерами прервалась. С тех пор их местонахождение остаётся неизвестным. Ситуация вызвала широкий резонанс. Международные правозащитные организации, включая Human Rights Watch, заявили, что возможная депортация блогеров в Туркменистан будет серьёзным нарушением международных обязательств Турции, учитывая риск пыток и преследования. Туркменский Хельсинкский фонд подал жалобу в Комитет ООН по насильственным исчезновениям, и она была принята к рассмотрению. Депутат турецкого парламента Омер Фарук Гергерлиоглу неоднократно поднимал этот вопрос, требуя разъяснений от властей. Он также запросил информацию о том, как исполнялось решение Конституционного суда и было ли начато полноценное расследование.

Супруга Алишера Сахатова, Гюлале Хасанова, в последний раз разговаривала с мужем 24 июля 2025 года. С тех пор, по её словам, она не получила никакой официальной информации о его судьбе, несмотря на многочисленные обращения в турецкие органы. Без ответа остались и обращения семьи в Туркменистан. Отец Сахатова направлял запросы в высшие государственные органы, включая президента страны, однако никакой реакции не последовало. Случай Сахатова и Орусова не единичный. По данным правозащитников, с 2023 года несколько туркменских активистов, критиковавших власти, были насильно возвращены на родину из Турции и России. Судьба многих из них остаётся неизвестной. Отсутствие ключевых видеозаписей серьёзно осложняет расследование и подрывает доверие к официальной версии событий. Правозащитники настаивают на необходимости международного контроля и прозрачного расследования. Вопрос о судьбе Алишера Сахатова и Абдуллы Орусова остаётся открытым и с каждым новым фактом вызывает всё больше вопросов, на которые пока нет ответов.

Türkiýedäki deportasiýa merkezi türkmen blogerleriniň ýitirim bolmagy boýunça işde prokuratura kameralaryň ýazgylaryny berip bilmedi

Türkmen blogerleri Alişer Sahatowyň we Abdulla Orusowyň syrly ýitirim bolmagy baradaky işde täze bir aladaly öwrülişik peýda boldy, bu ýagdaý eýýäm bir ýyla golaý wagt bäri hukuk goraýjylaryň we halkara guramalarynyň aladasyna sebäp bolup gelýär. Aktiwistleriň birnäçe aýlap saklanan Türkiýäniň Edirne şäherindäki deportasiýa merkezi olaryň ýitirim bolan esasy senesi boýunça wideoýazgylary prokuratura berip bilmedi. Türkmen Helsinki Gaznasynyň (THF) habar bermegine görä, Edirne prokuraturasynyň soragyna jogap edip, ýerli migrasiýa müdirligi 2025-nji ýylyň 24-nji iýulyndaky — Sahatowyň we Orusowyň hem arasynda bolan daşary ýurtlylaryň dolandyryş taýdan saklanylmagynyň tamamlanan günündäki ýazgylaryň elýeterli däldigini mälim etdi. Resmi resminamada merkezde wideoýazgylary saklamak ulgamynyň diňe alty aý üçin niýetlenendigi aýdylýar. Şeýlelikde, prokuratura sorag iberen wagtynda arhiwe elýeterlilik ýitirilen bolup çykdy. Bu jogap, prokuratura wezipeli şahsyýetlere garşy bolmagy mümkin jenaýat barlagynyň çäklerinde wideo materiallary gyssagly bermek baradaky resmi soragyny ýollanyndan soň berildi. Kameralaryň ýazgylary blogerleriň edarada bolan iň soňky sagatlaryna ýagtylyk saçyp bilerdi we olaryň ýitirim bolan gününde hakykatda näme bolandygyny anyklamaga kömek edip bilerdi.

Türkmen hukuk goraýjysy Annadurdy Hajyýew wideoýazgylaryň ýoklugynyň hakykaty ýaşyrmak synanyşygy baradaky şübheleri has-da güýçlendirýändigini hasaplaýar. Onuň sözlerine görä, blogerler ýitirim bolanyndan soňky ilkinji günlerden bäri merkeziň administrasiýasynyň hereketleri geň göründi. Hususan-da, Sahatow aragatnaşygyň güýä abatlaýyş işleri sebäpli kesiljekdigi barada ýakynlaryna öňünden duýdurdy. Şol bir wagtyň özünde, garyndaşlarynyň tassyklamagyna görä, olaryň telefonlarynyň hasaby doldurylypdy we ol boşadylanyndan soň derrew habarlaşmakçy bolupdy. Mundan başga-da, merkeziň direktory blogerler ýitirim bolanyndan soňra diňe ýaly rugsada gitdi, bu bolsa aklawçylaryň wideoýazgylara gyssagly elýeterliligini kynlaşdyrdy. Hajyýewiň aýtmagyna görä, orunbasarynyň bolmagyna garamazdan, ýazgylar «yzyny sowatman» berilmedi. Şeýle hem aklawçylary birnäçe gezek Sinop şäherine ugratdylar, emma soňradan mälim bolşy ýaly, blogerler ol ýere barmandyrlar. Hukuk goraýjylaryň pikiriçe, bu ýagdaýlaryň hemmesi maksatlaýyn ýalňyş ýola gönükdirilmäniň subutnamasy bolup biler.

Sud çözgütleri we ýitirim bolmak

Türkiýede ýaşap, jemgyýetçilik torlary arkaly Türkmenistanyň häkimiýetlerini işjeň tankyt eden Alişer Sahatow we Abdulla Orusow 2025-nji ýylyň aprel aýynda saklandy. Takmynan üç aýlap olar deportasiýa merkezinde boldular. Iýun aýynda Türkiýäniň Samsun şäheriniň sudy olary ýurtdan çykarmak barada karar kabul etdi, emma gorag tarapy bu karardan şikaýat etdi. 14-nji iýulda Türkiýäniň Konstitusion sudy deportasiýany togtatmak barada karar kabul etdi. Şuna garamazdan, eýýäm 24-nji iýulda blogerler bilen aragatnaşyk kesildi. Şondan bäri olaryň nirede bolandygy nämälim bolup galýar. Bu ýagdaý giň seslenmä sebäp boldy. Human Rights Watch hem hasaplanmak bilen halkara hukuk goraýjy guramalar blogerleriň Türkmenistana deportasiýa edilmeginiň, gynamalaryň we yzarlamalaryň töwekgelçiligini hasaba alanyňda, Türkiýäniň halkara borçnamalarynyň berk bozulmagy boljakdygyny mälim etdiler. Türkmen Helsinki Gaznasy Birleşen Milletler Guramasynyň Mejbury ýitirim bolmalar boýunça komitetine şikaýat etdi we ol seredilmäge kabul edildi. Türkiýäniň parlamentiniň deputaty Ömer Faruk Gergerliogly häkimiýetlerden düşündiriş talap edip, bu meseläni birnäçe gezek gozgady. Ol şeýle hem Konstitusion suduň kararynyň nähili ýerine ýetirilendigi we doly barlag işiniň başlanandygy barada maglumat sorady.

Alişer Sahatowyň aýaly Güläle Hasanowa adamsy bilen iň soňky gezek 2025-nji ýylyň 24-nji iýulynda gürleşdi. Şondan bäri, onuň aýdyşyna görä, Türkiýäniň edaralaryna köp sanly ýüz tutmalaryna garamazdan, ol adamsynyň ykbaly barada hiç hili resmi maglumat almady. Maşgalanyň Türkmenistana eden ýüz tutmalary hem jogapsyz galdy. Sahatowyň kakasy ýurduň prezidenti hem hasaplanmak bilen ýokary döwlet edaralaryna soraglar ýollady, emma hiç hili reaksiýa bolmady. Sahatow we Orusow wakasy ýeke-täk däl. Hukuk goraýjylaryň maglumatyna görä, 2023-nji ýyldan bäri häkimiýetleri tankyt eden birnäçe türkmen aktiwistleri Türkiýeden we Russiýadan zor bilen watanyna gaýtaryldy. Olaryň köpüsiniň ykbaly nämälim bolup galýar. Esasy wideoýazgylaryň ýoklugy barlag işini örän kynlaşdyrýar we wakalaryň resmi wersiýasyna bolan ynamy sarsdyrýar. Hukuk goraýjylar halkara gözegçiliginiň we aýdyň barlag işiniň zerurdygyny nygtaýarlar. Alişer Sahatowyň we Abdulla Orusowyň ykbaly baradaky sorag açyklygyna galýar we her bir täze fakt bilen jogaby tapylmadyk has köp soraglary döredýär.