«Где они?»: турецкий депутат вышел к посольству Туркменистана и напомнил о пропавших блогерах
В годовщину задержания туркменских блогеров Алишера Сахатова и Абдуллы Орусова турецкий парламентарий и правозащитник Омер Фарук Гергерлиоглу провёл пикет у посольства Туркменистана в Анкаре. С фотографиями пропавших активистов он задал вопрос, на который уже почти год никто не даёт ответа: где эти люди? Акция прошла 28 апреля — ровно через год после того, как Сахатов и Орусов были задержаны в Турции. Несмотря на решения судов, обращения адвокатов и международное давление, судьба блогеров остаётся неизвестной.
Гергерлиоглу обратился не только к туркменским дипломатам, но и к властям Турции, а также к международному сообществу. По его словам, ранее он направлял официальные запросы в Министерство внутренних дел и Министерство юстиции Турции, однако ответа так и не получил.
«Где Алишер Сахатов и Абдулла Орусов?» — этот вопрос, прозвучавший у стен посольства, сегодня адресован уже не только Анкаре, но и Ашхабаду.
История исчезновения
Сахатов и Орусов были задержаны 28 апреля 2025 года в турецком Синопе, несмотря на отсутствие препятствий для их легального проживания. Их перевели сначала в Анкару, затем в депортационный центр в Эдирне. Блогеры запросили международную защиту, однако получили отказ и обжаловали решение. Конституционный суд Турции признал нарушение их прав и постановил освободить их 24 июля 2025 года. Но домой они так и не вернулись, в тот же день связь с ними оборвалась. Позже стало известно, что депортационный центр отказался предоставить видеозаписи с камер наблюдения, а затем заявил, что записи якобы «не сохранились». По данным источников, блогеров могли тайно вывезти в Туркменистан, однако официального подтверждения нет — как и любой информации об их дальнейшей судьбе.
Случай Сахатова и Орусова всё меньше выглядит как единичный. Наоборот, он вписывается в устойчивую практику туркменских властей: вместо диалога с критиками — их устранение. За последние годы исчезновения, аресты и насильственные возвращения стали фактически нормой для тех, кто открыто говорит о проблемах в стране. Причём речь идёт не только о политических активистах, но и о блогерах, обычных людях, журналистах. Достаточно вспомнить:
- исчезновение блогера Дидара Амансахатова, чью могилу позже нашли журналисты
- смерть Нурмырата Халмырадова после пыток
- экстрадицию Марал Аннаевой, бежавшей от насилия
- давление и угрозы в адрес активистов за рубежом
Этот список продолжает расти. Такое ощущение, что власть, которая боится слов. Ведь современный Туркменистан демонстрирует всё более жёсткую модель управления, при которой любая критика воспринимается как угроза. Но вместо ответа на вопросы граждан власти выбирают иной путь — заставить замолчать. Причём всё чаще прям буквально. Исчезновения людей, критикующих власть, становятся не исключением, а привычной практикой. Это уже не просто давление, это системный механизм устрашения. Вместо того чтобы слышать общество, обсуждать проблемы и меняться, государство фактически «закрывает рот» своим оппонентам, убирая их из публичного пространства.
Международное молчание и риски
Гергерлиоглу также напомнил, что дело Сахатова и Орусова было передано в международные структуры, включая рабочие механизмы ООН. Однако Турция, по его словам, не предоставила исчерпывающих ответов. Если информация о насильственной экстрадиции подтвердится, это будет означать серьёзное нарушение международного права и, возможно, прямую угрозу жизни блогеров.
Прошёл год. Нет ни официальных объяснений, ни результатов расследования, ни даже подтверждения живы ли Сахатов и Орусов. И главный вопрос остаётся прежним:
если государство не способно защитить своих граждан и отвечает на критику исчезновением людей, то что это говорит о самой системе? Пока ответа нет. Но с каждым таким случаем он становится всё очевиднее.

«Olar nirede?»: türk deputaty Türkmenistanyň ilçihanasynyň öňüne çykdy we ýitirim bolan blogerleri ýatlatdy
Türkmen blogerleri Alişer Sahatowyň we Abdulla Orusowyň saklanmagynyň ýyl dönüminde türk parlamentiň agzasy we hukuk goraýjy Ömer Faruk Gergerliogly Türkmenistanyň Ankaradaky ilçihanasynyň öňünde piket geçirdi. Ýitirim bolan aktiwistleriň suratlary bilen ol eýýäm bir ýyla golaý wagt bäri hiç kimiň jogap bermeýän soragyny berdi: bu adamlar nirede? Çäre 28-nji aprelde — Sahatow bilen Orusowyň Türkiýede saklananyndan edil bir ýyl geçensoň geçirildi. Sudlaryň çözgütlerine, aklawçylaryň ýüzlenmelerine we halkara basyşyna garamazdan, blogerleriň ykbaly nämälimligine galýar.
Gergerliogly diňe bir türkmen diplomatlaryna däl, eýsem Türkiýäniň häkimiýetlerine, şeýle-de halkara jemgyýetçiligine ýüzlendi. Onuň sözlerine görä, ozal ol Türkiýäniň Içeri işler ministrligine we Ýustisiýa ministrligine resmi soraglar ibermipdi, emma jogap almady.
«Alişer Sahatow we Abdulla Orusow nirede?» — ilçihananyň diwarlarynyň ýanynda ýaňlanan bu sorag şu gün diňe bir Ankara däl, eýsem Aşgabada-da gönükdirilendir.
Ýitirim bolmagyň taryhy
Sahatow we Orusow kanuny ýaşamaklary üçin päsgelçilikleriň ýokdugyna garamazdan, 2025-nji ýylyň 28-nji aprelinde Türkiýäniň Sinop şäherinde saklandy. Olary ilki Ankara, soňra Edirnedäki deportasiýa merkezine geçirdiler. Blogerler halkara goragyny soradylar, emma ret jogabyny aldylar we çözgüdi şikaýat etdiler. Türkiýäniň Konstitusion sudy olaryň hukuklarynyň bozulandygyny ykrar etdi we 2025-nji ýylyň 24-nji iýulynda olary boşatmak barada karar çykardy. Ýöne olar öýlerine dolanmadylar, şol günüň özünde olar bilen aragatnaşyk kesildi. Soňra deportasiýa merkeziniň gözegçilik kameralarynyň wideoýazgylaryny bermekden ýüz öwürendigi, soňra bolsa ýazgylaryň güýä «saklanmandygyny» aýdandygy mälim boldy. Çeşmeleriň maglumatlaryna görä, blogerler Türkmenistana gizlin äkidilen bolup biler, emma olaryň geljekki ykbaly barada islendik maglumat ýaly resmi tassyknama ýok.
Sahatow we Orusow wakasy barha seýrek ýeke-täk hadysa ýaly görünýär. Tersine, ol türkmen häkimiýetleriniň durnukly tejribesine laýyk gelýär: tankytçylar bilen gepleşigiň deregine — olary ýok etmek. Soňky ýyllarda ýitirim bolmalar, tussag etmeler we mejbury yzyna gaýtarmalar ýurtdaky meseleler barada aç-açan gürleýänler üçin hakykatda kada öwrüldi. Üstesine-de, gürrüň diňe syýasy aktiwistler barada däl, eýsem blogerler, ýönekeý adamlar, žurnalistler barada hem gidýär. Ýatlamak ýeterlikdir:
-
soňra gubury žurnalistler tarapyndan tapylan bloger Didar Amansahatowyň ýitirim bolmagyny
-
Nurmyrat Halmyradowyň gynamalardan soňky ölümini
-
zorlukdan gaçan Maral Annaýewanyň ekstradisiýa edilmegini
-
daşary ýurtlardaky aktiwistlere edilýän basyş we haýbatlary
Bu sanaw ösmegini dowam etdirýär. Sözden gorkýan häkimiýet ýaly duýgy döreýär. Ahyrynda, häzirki zaman Türkmenistan islendik tankydyň wehim hökmünde kabul edilýän has berk dolandyryş modelini görkezýär. Emma häkimiýetler raýatlaryň soraglaryna jogap bermegiň deregine başga bir ýoly — dymdyrmagy saýlaýarlar. Üstesine, barha ýygydan göni manyda. Häkimiýeti tankytlaýan adamlaryň ýitirim bolmagy kadadan çykma däl-de, adaty tejribä öwrülýär. Bu eýýäm diňe bir basyş däl, bu ulgamlaýyn gorkuzmak mehanizmidir. Döwlet jemgyýeti eşitmek, meseleleri maslahatlaşmak we üýtgemek deregesine, öz opponentleriniň hakykatda «agzyny ýapýar», olary jemgyýetçilik giňişliginden aýyrýar.
Halkara dymmagy we töwekgelçilikler
Gergerliogly şeýle-de Sahatow we Orusow işiniň BMG-niň işçi mehanizmleri hem hasaplanmak bilen halkara düzümlerine berlendigini ýatlatdy. Emma Türkiýe, onuň sözlerine görä, doly jogaplary bermedi. Eger mejbury ekstradisiýa baradaky maglumat tassyklansa, bu halkara hukugynyň çynlakaý bozulmagyny we, ähtimal, blogerleriň janyna gönüden-göni wehim salynmagyny aňladar.
Bir ýyl geçdi. Ne resmi düşündirişler, ne barlagyň netijeleri, ne-de hatda Sahatow bilen Orusowyň diridiginiň tassyknamasy bar. We esasy sorag öňküligine galýar:
eger-de döwlet öz raýatlaryny goramaga ukyply bolmasa we tankyda adamlaryň ýitirim bolmagy bilen jogap berse, onda bu ulgamyň özi barada näme aýdýar? Häzirlikçe jogap ýok. Ýöne her şeýle waka bilen ol barha aýdyň bolýar.
