Штраф вместо воспитания: как в Туркменистане усилили давление на семьи под видом «заботы о детях»
С 1 мая в Туркменистане вступили в силу изменения в Кодекс об административных правонарушениях, которые уже вызвали волну недоумения и скрытого возмущения среди граждан. Под предлогом «усиления ответственности за воспитание детей» власти фактически переложили бремя социальных проблем на родителей, при этом сами продолжают уклоняться от решения системных вопросов, сообщило turkmen.news. Согласно обновлённому КоАП, подписанному президентом Сердаром Бердымухамедовым, штрафы для родителей за проступки детей стали жёстче и разнообразнее. Теперь за курение подростка семья может заплатить до 200 манатов, за хранение пиротехники до 500, а за нарушение ПДД штраф вырос до 50 манатов. Особое внимание привлекает отмена предупреждений: если раньше за некоторые нарушения можно было отделаться профилактической беседой, теперь почти во всех случаях предусмотрен денежный штраф. Формально это подаётся как забота о дисциплине и будущем молодёжи. Но на практике — это ещё один способ давления на население, которое и без того сталкивается с экономическими трудностями.
«Самодеятельность» на местах
Ещё тревожнее выглядит ситуация в регионах. По данным источников в Лебапском велаяте, школы начали вводить собственные «правила», выходящие далеко за рамки закона. Родителей якобы собираются штрафовать за опоздание ребёнка на урок (100 манатов), за смартфон или наушники до 1000 манатов. Такие меры не только не имеют чёткой юридической основы, но и создают благоприятную почву для коррупции. Учителя и администрация получают рычаг давления: вместо официального штрафа можно «договориться» на месте за меньшую сумму. Даже сами педагоги признают: подобные инициативы выглядят либо как способ запугивания, либо как неформальный механизм сбора денег.
Новая система штрафов вызывает вопросы и с точки зрения логики. Например, наказание за курение оказывается строже, чем за употребление некоторых лекарственных препаратов без назначения врача. А если учитывать «инициативы» школ, то использование смартфона превращается в одно из самых серьёзных «нарушений». Возникает ощущение, что государство борется не с реальными проблемами подростков, а с их внешними проявлениями причём самыми удобными для контроля.
Государство снимает с себя ответственность
Главная проблема этих нововведений в их сути. Усиливая ответственность родителей, власти фактически признают: они не собираются инвестировать в молодёжь. В стране по-прежнему остро не хватает бесплатных кружков и секций, современных общественных пространств, качественного образования и психологической поддержки. Подростки остаются один на один со своими проблемами: будь то скука, отсутствие перспектив или давление со стороны общества. Многие семьи в Туркменистане живут в условиях безработицы и низких доходов. Родители часто вынуждены думать о выживании, а не о «идеальном воспитании». В этих условиях штрафы становятся не инструментом воспитания, а дополнительным финансовым ударом. При этом государство не предлагает никаких программ поддержки ни для родителей, ни для детей. Власти пытаются создать видимость контроля и дисциплины, но по сути речь идёт о подмене понятий. Настоящее воспитание требует системной работы: образования, диалога и доверия. Штрафами этого добиться невозможно. Более того, такие меры могут привести к обратному эффекту — росту недоверия, скрытого протеста и ещё большей отчуждённости молодёжи.
Новые поправки в КоАП Туркменистана это не столько борьба с подростковыми проблемами, сколько очередной пример того, как государство перекладывает ответственность на граждан. Вместо того чтобы создавать условия для развития молодёжи, власти выбирают самый простой путь — наказывать. Но в долгосрочной перспективе такая политика вряд ли приведёт к чему-то, кроме усиления социальной напряжённости и углубления кризиса доверия между обществом и государством.

Terbiýäniň deregine jerime: Türkmenistanda «çagalar baradaky alada» ady bilen maşgalalara basyş nähili güýçlendirildi
1-nji maýdan başlap, Türkmenistanda Administratiw hukuk bozulmalary baradaky kodekse üýtgetmeler güýje girdi, olar eýýäm raýatlaryň arasynda geň galmagyň we gizlin närazlygyň tolkunyny döretdi. «Çagalaryň terbiýesi üçin jogapkärçiligi güýçlendirmek» bahanasy bilen häkimiýetler durmuş meseleleriniň agramyny hakykatda ene-atalaryň üstüne ýüklediler, şol bir wagtyň özünde bolsa özleri ulgamlaýyn meseleleri çözmekden gaçmagyny dowam etdirýärler, diýip turkmen.news habar berdi. Prezident Serdar Berdimuhamedow tarapyndan gol çekilen täzelenen Administratiw hukuk bozulmalary baradaky kodekse görä, çagalaryň ýalňyşlyklary üçin ene-atalara berilýän jerimeler has berk we dürli-dürli boldy. Indi ýetginjegiň çilim çekmegi üçin maşgala 200 manada çenli, pirotehnika saklandygy üçin 500 manada çenli töleg töläp biler, ýol hereketiniň düzgünlerini bozandygy üçin jerime bolsa 50 manada çenli ýokarlandy. Duýduryşlaryň ýatyrylmagy aýratyn ünsi çekýär: eger ozal käbir düzgün bozulmalary üçin öňüni alyş söhbetdeşligi bilen gutulyp bolýan bolsa, indi tas ähli ýagdaýlarda pul jerimesi göz öňünde tutulandyr. Resmi taýdan bu ýaşlaryň düzgün-tertibi we geljegi baradaky alada hökmünde hödürlenilýär. Emma iş ýüzünde bu — onsuz hem ykdysady kynçylyklar bilen ýüzbe-ýüz bolýan ilata basyş etmegiň ýene bir usulydyr.
Ýerlerde «özbaşdaklyk»
Sebitlerdäki ýagdaý has-da aladaly görünýär. Lebap welaýatyndaky çeşmeleriň maglumatlaryna görä, mekdepler kanun çäklerinden has daşa çykýan öz «düzgünlerini» girizip başladylar. Ene-atalara çaganyň sapaga gijä galmagy üçin (100 manat), smartfon ýa-da nauşnik üçin 1000 manada çenli jerime salmakçy bolýarlar diýen maglumatlar bar. Şeýle çäreleriň diňe bir anyk hukuk binýady bolman, eýsem korrupsiýa üçin amatly şertleri döredýär. Mugallymlar we administrasiýa basyş guralyna eýe bolýarlar: resmi jerimäniň deregine ýerinde az mukdardaky pul bilen «ylalaşyp» bolýar. Hatda mugallymlaryň özleri hem tassyklaýarlar: şeýle başlangyçlar ýa gorkuzmak usuly, ýa-da pul ýygnamagyň resmi däl mehanizmi ýaly görünýär.
Täze jerimeler ulgamy logiki nukdaýnazardan hem sorag döredýär. Mysal üçin, çilim çekmek üçin berilýän temmi käbir derman serişdelerini lukman belligi bolmazdan ulanmakdan has berk bolup çykýar. Mekdepleriň «başlangyçlaryny» hasaba alanyňda bolsa, smartfon ulanmak iň çynlakaý «düzgün bozulmalarynyň» birine öwrülýär. Döwlet ýetginjekleriň hakyky meseleleri bilen däl-de, olaryň daşky görnüşleri bilen, şunda gözegçilik üçin iň amatly ýollary bilen göreşýär diýen duýgy döreýär.
Döwlet öz üstünden jogapkärçiligi aýyrýar
Bu täzelikleriň esasy meselesi olaryň mazmundadyr. Ene-atalaryň jogapkärçiligini güýçlendirmek bilen, häkimiýetler hakykatda ýaşlara maýa goýmakçy däldiklerini boýun alýarlar. Ýurtda ozalky ýaly mugt gurnaklar we seksiýalar, döwrebap jemgyýetçilik ýerleri, ýokary hilli bilim we psihologik goldaw örän ýetmezçilik edýär. Ýetginjekler öz meseleleri bilen: ýürekgysma, geljegiň ýoklugy ýa-da jemgyýet tarapyndan edilýän basyş bolsun, ýeke-täk galýarlar. Türkmenistandaky köp maşgalalar işsizlik we pes girdeji şertlerinde ýaşaýarlar. Ene-atalar köplenç «ideal terbiýe» barada däl-de, diri galmak barada oýlanmaga mejbur bolýarlar.
Bu şertlerde jerimeler terbiýe guraly däl-de, goşmaça maliýe zarbasyna öwrülýär. Şunda döwlet ne ene-atalar, ne-de çagalar üçin hiç hili goldaw maksatnamasyny hödürlemeýär. Häkimiýetler gözegçilik we düzgün-tertip baradaky düşünjäni döretmäge synanyşýarlar, emma aslynda gürrüň düşünjeleriň çalşyrylmagy barada gidýär. Hakyky terbiýe ulgamlaýyn işi: bilimi, gepleşigi we ynamy talap edýär. Jerimeler bilen muňa ýetmek mümkin däl. Mundan başga-da, şeýle çäreler ters netijä — ynamyň peselmegine, gizlin garşylyga we ýaşlaryň has-da çetleşmegine getirip biler.
Türkmenistanyň Administratiw hukuk bozulmalary baradaky kodeksine girizilen täze üýtgetmeler ýetginjekleriň meseleleri bilen göreşmekden däl-de, döwletiň jogapkärçiligi raýatlaryň üstüne ýüklemeginiň nobatdaky mysalydyr. Ýaşlaryň ösmegi üçin şertleri döretmegiň deregine, häkimiýetler iň ýönekeý ýoly — jezalandyrmagy saýlaýarlar. Emma uzak möhletleýin geljekde şeýle syýasat durmuş dartgynlylygynyň güýçlenmeginden we jemgyýet bilen döwletiň arasyndaky ynam krizisiniň çuňlaşmagyndan başga hiç zada alyp barmaz.
