Туркменистан передаёт очередной этап разработки «Галкыныша»

Туркменистан передаёт очередной этап разработки «Галкыныша» Китаю: контракт с CNPC вызывает вопросы

Государственный концерн «Туркменгаз» подписал новый контракт с «Китайской национальной нефтегазовой корпорацией» (CNPC) в рамках четвёртой фазы освоения одного из крупнейших газовых месторождений мира — Галкыныш. Об этом сообщает государственное информагентство ТДХ. Согласно условиям соглашения, китайская компания займётся проектированием и строительством «под ключ» объектов, а также эксплуатационных скважин, обеспечивающих подготовку до 10 миллиардов кубометров товарного газа в год.

Как проходило подписание

Тендер на реализацию проекта был объявлен ещё в апреле 2025 года в ходе Экономического инвестиционного форума Туркменистана. Победителем стала китайская сторона. Окончательное решение о заключении контракта было оформлено постановлением президента Туркменистана Сердара Бердымухамедова 20 марта 2026 года. При этом о победе CNPC туркменская сторона сообщала заранее: ещё 2 сентября 2025 года президент лично уведомил об этом председателя КНР Си Цзиньпина во время своего визита в Китай. Непосредственно перед подписанием соглашения, 18–19 марта, состоялся визит в Китай Гурбангулы Бердымухамедова, в ходе которого он провёл переговоры как с Си Цзиньпином, так и с главой CNPC Дай Хоуляном. Помимо разработки Галкыныша, стороны обсуждали и другие энергетические проекты, включая газопровод ТАПИ, для которого Туркменистан продолжает искать международных инвесторов.

Галкыныш считается одним из крупнейших газовых месторождений в мире и ключевым активом туркменской экономики. Именно с этим месторождением связаны основные экспортные поставки газа, прежде всего в Китай, который остаётся главным покупателем туркменского топлива. Передача очередного этапа разработки китайской компании подтверждает углубление энергетической зависимости Туркменистана от КНР.

Контекст: аварии и возможные уступки

Контракт был заключён на фоне недавних проблем на месторождении. В 2023 году на Галкыныше произошло как минимум две аварии, которые привели к сбоям в поставках газа в Китай. Экономические наблюдатели ранее предполагали, что подобные инциденты могли усилить переговорные позиции китайской стороны. В экспертной среде высказывалось мнение, что CNPC могла добиться более выгодных условий в обмен на продолжение сотрудничества и участие в новых этапах разработки месторождения. Заключение нового контракта вновь поднимает вопрос о прозрачности энергетической политики Туркменистана. Ключевые решения принимаются без публичного обсуждения, а детали соглашений остаются закрытыми для общества. При этом усиливается зависимость страны от одного стратегического партнёра. В условиях отсутствия диверсификации экспортных рынков и инвестиций это создаёт долгосрочные риски для экономического суверенитета Туркменистана. На фоне постоянных заявлений властей о «многовекторной политике» фактическая ситуация демонстрирует обратное: ключевые энергетические активы и инфраструктурные проекты всё глубже интегрируются в орбиту интересов Китая. Вопрос о том, насколько такие решения соответствуют национальным интересам страны и её граждан, остаётся открытым.

Türkmenistan «Galkynyş» ýatagyny özleşdirmegiň nobatdaky tapgyryny Hytaýa berýär: CNPC bilen baglaşylan şertnama sorag döredýär

«Türkmengaz» döwlet konserni dünýäniň iň iri gaz ýataklarynyň biri bolan «Galkynyş» ýatagyny özleşdirmegiň dördünji tapgyrynyň çäklerinde Hytaýyň milli nebit-gaz korporasiýasy (CNPC) bilen täze şertnama gol çekdi. Bu barada TDH döwlet habarlar agentligi habar berýär. Ylalaşygyň şertlerine görä, hytaý kompaniýasy desgalaryň we ulanyş guýularynyň taslamasyny düzmek we olary «açary bilen» gurmak işleri bilen meşgullanar, bu bolsa ýylda 10 milliard kub metre çenli harytlyk gazy taýýarlamaga mümkinçilik berer.

Gol çekişlik nähili geçdi Taslamany durmuşa geçirmek üçin bäsleşik entek 2025-nji ýylyň aprel aýynda, Türkmenistanyň Ykdysady maýa goýum forumynyň dowamynda yglan edilipdi. Hytaý tarapy bäsleşigiň ýeňijisi boldy. Şertnama baglaşmak baradaky gutarnykly çözgüt Türkmenistanyň Prezidenti Serdar Berdimuhamedowyň 2026-njy ýylyň 20-nji martyndaky karary bilen resmileşdirildi. Şunda türkmen tarapy CNPC-niň ýeňşi barada öňünden habar beripdi: entek 2025-nji ýylyň 2-nji sentýabrynda Prezident Hytaýa bolan saparynyň dowamynda bu barada Hytaý Halk Respublikasynyň Başlygy Si Szinpine şahsy habar berdi. Ylalaşyga gol çekilmeginiň gönüden-göni öňüsyrasynda, 18-19-njy martda, Gurbanguly Berdimuhamedowyň Hytaýa sapary boldy, onuň dowamynda ol Si Szinpin we CNPC-niň ýolbaşçysy Daý Houlýan bilen gepleşikler geçirdi. «Galkynyşy» özleşdirmekden başga-da, taraplar beýleki energetika taslamalaryny, şol sanda Türkmenistanyň halkara maýadarlaryny gözlemegini dowam etdirýän TAPI gaz geçirijisini hem maslahatlaşdylar.

«Galkynyş» dünýäde iň iri gaz ýataklarynyň biri we türkmen ykdysadyýetiniň esasy aktiwidir. Edil şu ýatak bilen gazyň esasy eksport iberilmeleri, ilkinji nobatda türkmen ýangyjynyň esasy alyjysy bolan Hytaý bilen baglanyşyklydyr. Özleşdirmegiň nobatdaky tapgyrynyň hytaý kompaniýasyna berilmegi Türkmenistanyň Hytaý Halk Respublikasyndan energetika garaşlylygynyň has-da çuňlaşýandygyny tassyklaýar.

Kontekst: heläkçilikler we bolup biljek ýeňillikler Şertnama ýatakdaky ýakynda bolan kynçylyklaryň fonunda baglaşyldy. 2023-nji ýylda «Galkynyşda» azyndan iki gezek heläkçilik boldy, bu bolsa Hytaýa gaz ibermelerinde bökdençliklere getirdi. Ykdysady synçylar mundan ozal şeýle wakalaryň hytaý tarapynyň gepleşiklerde ornuny güýçlendirip biljekdigini çaklapdylar. Bilermenler jemgyýetinde CNPC-niň hyzmatdaşlygy dowam etdirmegiň we ýatagy özleşdirmegiň täze tapgyrlaryna gatnaşmagyň deregine has bähbitli şertleri gazanyp biljekdigi barada pikirler aýdyldy. Täze şertnamanyň baglaşylmagy Türkmenistanyň energetika syýasatynyň aýdynlygy baradaky soragy ýene-de orta atýar. Esasy çözgütler köpçülikleýin maslahatlaşylmazdan kabul edilýär, ylalaşyklaryň jikme-jikleri bolsa jemgyýet üçin ýapyklygyna galýar. Şunda ýurduň bir strategiki hyzmatdaşdan garaşlylygy güýçlenýär. Eksport bazarlarynyň we maýa goýumlarynyň diwersifikasiýasynyň ýoklugy şertlerinde bu Türkmenistanyň ykdysady özygtyýarlylygy üçin uzak möhletli töwekgelçilikleri döredýär. Häkimiýetleriň «köpugurly syýasat» baradaky yzygiderli beýanatlarynyň fonunda hakyky ýagdaý tersini görkezýär: esasy energetika aktiwleri we infrastruktura taslamalary Hytaýyň bähbitleriniň orbitasyna has çuňňur integrasiýa edilýär. Şeýle çözgütleriň ýurduň we onuň raýatlarynyň milli bähbitlerine näderejede laýyk gelýändigi baradaky sorag açyklygyna galýar.